Wat maakt voor jou collage-maken leuk?
Collages danken hun naam aan het Franse woord voor plakwerk, maar dat is nou niet bepaald wat het leuk maakt. Hoe minder je plakt hoe beter zelfs. Het leuke zit meer in alles wat aan het plakken voorafgaat. Je bladert ergens in en ziet iets. Je krijgt zin om het uit te scheuren of te knippen en om het te combineren met iets wat je eerder gezien hebt.
Wat maakt dat bijzonder?
Je bevrijdt iets als het ware uit het verhaal waar het inzat, dat is fijn om te doen. Iets blijkt altijd nog een heel ander verhaal in zich te hebben. Het zichtbaar maken van een ander verhaal, dat is het leuke van collage-maken.
Hoe kies jij je onderwerpen?
Je vindt iets, je oog valt ergens op. Dat kan toeval zijn. Het kan ook een reden hebben, maar die zou ik zo gauw niet kunnen verwoorden.
Is toeval belangrijk?
Ja, toeval speelt een alles-bepalende rol in het maakproces. Althans ik doe mijn best om die rol zo groot mogelijk te maken. Hoe groter, hoe fijner. Niet bij alles natuurlijk. Iets vinden doe je meestal toevallig. Als je dingen gaat zoeken is de lol er snel af. Ook bij het plaatsen van iets grijpt het toeval soms zijn kans, bijvoorbeeld doordat iets per ongeluk uit je vingers valt en dan achteraf precies goed blijkt te liggen.
Wanneer is een collage goed voor jou?
Als er niets meer bij hoeft.
Werk je in een bepaalde stijl?
Mijn stijl is dat ik me laat leiden door wat zich aandient. Vervolgens door waar dat om vraagt.
Hoe ben je op het idee gekomen om dit te gaan doen?
In de coronatijd was er op de een of andere manier tijd om nog eens ergens in te bladeren voor je iets weggooide. Tijd om te denken over de zonde van het weggooien. Tijd om er nog iets mee te doen. Tijd om verrast te worden door het resultaat. Tijd om de reacties op je te laten inwerken.
Je doet dit dus niet al heel je leven?
Ik had vroeger niet veel tijd voor dit soort dingen. Al mijn creativiteit ging in andere dingen zitten: leven, relaties, werk, huis. Ik had vroeger al wel eens een collage gemaakt natuurlijk, wie niet? Maar dat ik het echt serieus neem is pas sinds kort.
Waarom maak je de collages niet digitaal?
Ik ervaar de voordelen van beperking. De digitale mogelijkheden zijn veel te groot voor mij. Als alles kan, kom ik tot niets meer.
Is de collage een serieuze kunstvorm?
Ik denk het wel. Het was een belangrijke uitingsvorm voor surrealisten, futuristen en dadaïsten, maar het is inmiddels ook een laagdrempelige volkskunst. De surrealisten zagen het als een vorm van rebellie tegen het realisme of misschien zelfs als een gebaar tegen de gedachte dat je de wereld kunt begrijpen of beheersen. Collages vormen een manier om bij de weergave van de werkelijkheid ruim baan te maken voor fantasie en poëzie. Je gaat er allicht beter door kijken.
Je hebt de kunstacademie niet afgemaakt. Ben je wel kunstenaar?
Met alle respect voor kwalificaties, voor mij is het meer dan genoeg een levend wezen te zijn.
Jan van Os - Collages / Prints 